Πανηγυρικός Λόγος για την Εθνική Επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821

 

ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

Αίγιο, 25 Μαρτίου 2026

(Προσφωνήσεις)

1. Εισαγωγή: Ο Σκοπός της Σημερινής Επετείου

Στεκόμαστε σήμερα εδώ, στον ιστορικό Μητροπολιτικό Ναό του τόπου μας για να αποτίσουμε διπλό φόρο τιμής : αφενός στον Ευαγγελισμό της Παναγίας μας και αφετέρου στην κορυφαία στιγμή της νεώτερης Ελληνικής Ιστορίας, τον αγώνα των προγόνων μας για Ανεξαρτησία. «Ἄγγελος πρωτοστάτης, οὐρανόθεν ἐπέμφθη, εἰπεῖν τῇ Θεοτόκω τὸ Χαῖρε». Το χαρμόσυνο μήνυμα ότι η Παρθένος Μαρία θα γίνει η μητέρα του Υιού του Θεού προοιωνίζεται το προοίμιο της σωτηρίας του Ανθρώπου που θα εκπληρωθεί με τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού.

Η έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 προετοιμάζει την απελευθέρωση του ελληνικού λαού και τη σύσταση της ελληνικής Πολιτείας.  205 χρόνια μετά από την έναρξη του Αγώνα της Ανεξαρτησίας η μνήμη μοιάζει να ξεθωριάζει, καθώς στην εποχή μας οι ραγδαίες, καθημερινές μεταβολές στον τρόπο ζωής επισκιάζουν το γεγονός της Ελληνικής Παλιγγενεσίας. Αυτό είναι σε έναν βαθμό κατανοητό. Όμως μια τέτοια ομιλία φέρει μέσα της το βαρύ καθήκον της αντίστασης στη φθορά του χρόνου. Και αυτό γιατί η ιστορική μνήμη δεν είναι απλή αρχειοθέτηση γεγονότων, αλλά μια ζωντανή διαδικασία κατανόησης του πώς ένας λαός υπόδουλος, στερημένος από κάθε ατομικό και συλλογικό δικαίωμα και φορτωμένος μόνο με βαριές υποχρεώσεις, μεταστοιχειώθηκε σε Κράτος ελεύθερο μέσα από δεκαετή, σκληρό πόλεμο. Βασικός λοιπόν σκοπός της σημερινής ομιλίας είναι η υπενθύμιση της δομής και του αποτελέσματος της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, μέσα από ορισμένους από τους κρίσιμους παράγοντες και γεγονότα που καθόρισαν την έκρηξη και την εξέλιξή της.

Παράλληλα, δεύτερος στόχος είναι να συνειδητοποιήσουμε την ουσιαστική σύνδεση του τότε με το τώρα: να δούμε πώς το μήνυμα της Παλιγγενεσίας συνομιλεί με τη σύγχρονη εποχή και τις προκλήσεις της, χωρίς να αναλωθούμε σε εξειδικευμένες λεπτομέρειες, οι οποίες εξάλλου δεν μπορούν να αναλυθούν σε εισήγηση όπως η σημερινή, αλλά εστιάζοντας στην ουσία της εθνικής μας συνέχειας.

Ξεκινάμε από εδώ, τη δική μας Βοστίτσα. Τον Ιανουάριο του 1821, η Μυστική Συνέλευση που φιλοξενήθηκε στην πόλη μας αποτέλεσε την πρώτη βασική προσπάθεια πολιτικής και στρατιωτικής οργάνωσης ανθρώπων που τους χώριζαν πολλά, αλλά τους ένωνε ένα στοιχείο: η δουλεία 400 σχεδόν χρόνων έπρεπε να αποτιναχθεί. Παρά τις αντιθέσεις μεταξύ «φλογερών» οι οποίοι επιθυμούσαν την Επανάσταση άμεσα _ και «συγκρατημένων» που -εύλογα ορισμένως- αναλογίζονταν με τρόμο τις επιπτώσεις μιας ανοργάνωτης εξόδου σε ένοπλο Αγώνα, όπως για παράδειγμα συνέβη με τα «Ορλωφικά» του 1770, η Βοστίτσα υπήρξε το προοίμιο της εθνικής ενότητας των Ελλήνων, η σπίθα που έγινε επικίνδυνη πυρκαγιά για την τυραννία του Τούρκου Σουλτάνου.

2. Ο Χαρακτήρας και οι Ρίζες του Κινήματος: Ρομαντισμός και Φιλελληνισμός

Η Ελληνική Επανάσταση ήταν προϊόν ενός ώριμου εθνικού κινήματος που αναπτύχθηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα. Ήταν πολιτικό κίνημα που συγγένευε με τις μεγάλες επαναστάσεις στην Αμερική και τη Γαλλία, αντλώντας έμπνευση από τις αρχές του Διαφωτισμού. Ωστόσο, η ιδεολογική της θωράκιση ενισχύθηκε καθοριστικά από το αναδυόμενο κίνημα του Ρομαντισμού. Ο Ρομαντισμός, με τη λατρεία του για το παρελθόν, το συναίσθημα και την ελευθερία του ατόμου, συνδυάστηκε άμεσα με τις αναδυόμενες φιλελεύθερες πολιτικές ιδέες της εποχής. Οι Ευρωπαίοι διανοούμενοι είδαν στον αγώνα των Ελλήνων την αναβίωση των κλασικών ιδεωδών και παράλληλα, αρκετοί από αυτούς, έναν δρόμο ο οποίος θα τους απεγκλώβιζε από τα στερεότυπα της καθημερινότητάς τους. Αυτή η πνευματική σύζευξη συνετέλεσε στην έκρηξη του Φιλελληνισμού, μετατρέποντας την ελληνική υπόθεση σε παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης κατά της τυραννίας. Προσωπικότητες όπως ο Λόρδος Μπάιρον, ο οποίος θυσίασε τη ζωή του στο Μεσολόγγι, δεν προσέφεραν μόνο οικονομική ή στρατιωτική βοήθεια, αλλά κατέστησαν την Ελλάδα το πνευματικό κέντρο της Ευρώπης.

Οι Έλληνες από την πλευρά τους ζητούσαν τη σύσταση μιας δημοκρατικής πολιτείας, όχι απλώς το διώξιμο του Τούρκου αφέντη, βασισμένης στις αρχές της εθνικής κυριαρχίας και αυτοδιάθεσης και ο Ρομαντισμός τούς έδωσε τη φωνή που χρειαζόταν για να ακουστούν σε όλο τον κόσμο. Τέσσερα ήταν τα κυρίαρχα τεκμήρια αυτού του κινήματος:

• Η προβολή των Ελλήνων ως απογόνων της αρχαίας Ελλάδας.
• Η ταύτιση με την Ευρώπη και η διάκριση από την οθωμανική αυθαιρεσία.
• Η καταγγελία της τουρκικής κυριαρχίας ως παράνομης, μιας και οι Έλληνες κατακτήθηκαν από τους Τούρκους χωρίς ποτέ να συνυπογράψουν τη σχετική Πράξη. Χαρακτηριστική η απάντηση του Γέρου μας, του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στον Άγγλο Αντιναύαρχο Χάμιλτον όταν τού πρότεινε να ζητήσουν συμβιβασμό με τους Τούρκους : «Αυτό δεν γίνεται ποτέ, ελευθερία ή θάνατος. Εμείς συμβιβασμόν δεν εκάμαμεν ποτέ με τους Τούρκους… Ο Βασιλεύς μας εσκοτώθη, καμμία συνθήκη δεν έκαμε…», όπου ως Βασιλιάς εννοείται ο τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου ο Κωνσταντίνος ΙΑ ο Παλαιολόγος.
• Τέταρτο, η διεκδίκηση ανεξάρτητης εθνικής εστίας, μιας πατρίδας που θα χωρά όλους χωρίς φόβο για το αύριο.

 

3. Η Φιλική Εταιρεία και η Έκρηξη στον Βορρά

Την Επανάσταση οργάνωσε και προκάλεσε η Φιλική Εταιρεία η οποία ιδρύθηκε το 1814 . Όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας αρνήθηκε την ηγεσία, κρίνοντας ότι οι διεθνείς συνθήκες δεν ήταν ακόμη ώριμες, η αρχηγία δόθηκε στον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Ο Υψηλάντης, περνώντας τον Προύθο τον Φεβρουάριο του 1821, άναψε την επαναστατική φλόγα στις Ηγεμονίες δίπλα από τον Δούναβη. Παρά την πανωλεθρία στο Δραγατσάνι, η θυσία του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη πέτυχε έναν κρίσιμο στρατηγικό στόχο: απασχόλησε σημαντικές οθωμανικές δυνάμεις και την προσοχή της σουλτανικής Κυβέρνησης, επιτρέποντας στον Μοριά και τη Ρούμελη να εδραιώσουν τον δικό τους ξεσηκωμό.

4. Η Εδραίωση: Μοριάς, Ρούμελη και Θάλασσα

Στη νότια Ελλάδα ο Αγώνας πήρε διαστάσεις παλλαϊκές, μετατρέποντας σταδιακά μια εξέγερση «ατάκτων» σε έναν οργανωμένο πόλεμο ανεξαρτησίας. Η πρώτη μεγάλη νίκη στο Βαλτέτσι υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη αναπτέρωσε το ηθικό, ενώ η άλωση της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβριο του 1821 δημιούργησε το απαραίτητο διοικητικό κέντρο της Επανάστασης. Στη Ρούμελη, η θυσία του Αθανασίου Διάκου στην Αλαμάνα μετουσιώθηκε σε αιώνιο σύμβολο ηθικής νίκης. Η απάντησή του στον Ομέρ Βρυώνη, «ούτε σε δουλεύω πασά, ούτε σ’ ωφελώ κι αν σε δουλεύσω…η Ελλάς έχει πολλούς διάκους», συμπυκνώνει την ουσία μιας επανάστασης που δεν δεχόταν πλέον κανέναν συμβιβασμό. Λίγο αργότερα, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος στο Χάνι της Γραβιάς απέδειξε τη δύναμη της στρατηγικής ευφυΐας, ανακόπτοντας την πορεία των εχθρικών στρατευμάτων προς την Πελοπόννησο. Η στρατιωτική εδραίωση συνεχίστηκε με την καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη στα Δερβενάκια (1822), όπου η στρατηγική ιδιοφυΐα του Κολοκοτρώνη έσωσε την Επανάσταση. Ωστόσο, ο ερχομός του Ιμπραήμ Πασά το 1825 άλλαξε τα δεδομένα. Η ηρωική πτώση στο Μανιάκι και η αυτοθυσία του Παπαφλέσσα αποτέλεσαν την ύστατη προσπάθεια ανάσχεσης μιας υπερδύναμης που απειλούσε να αφανίσει τον ελληνισμό. Το αποκορύφωμα του ηρωισμού όμως γράφτηκε στο Μεσολόγγι. Η Έξοδος του 1826, αν και στρατιωτική ήττα, μετατράπηκε σε παγκόσμιο ηθικό θρίαμβο, ευαισθητοποιώντας οριστικά τη δυτική κοινή γνώμη και καθιστώντας την ελληνική υπόθεση ζήτημα τιμής για όλη την πολιτισμένη ανθρωπότητα.

Στο θαλάσσιο μέτωπο, η Επανάσταση βρήκε την πιο δυναμική της έκφραση. Η σφαγή της Χίου το 1822 συγκλόνισε την παγκόσμια κοινή γνώμη και γέννησε ένα κύμα φιλελληνισμού που αποδείχθηκε καθοριστικό. Η απάντηση των Ελλήνων ήρθε διά χειρός Κωνσταντίνου Κανάρη, ο οποίος με την πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας εκδικήθηκε το αίμα των αθώων. Οι ναυτικοί μας από την Ύδρα, τις Σπέτσες και τα Ψαρά, παρότι υστερούσαν σε αριθμό και μέγεθος πλοίων, κυριάρχησαν στο Αιγαίο χάρη στην τόλμη και την άριστη γνώση των θαλασσών. Η ικανότητά τους να εμποδίζουν τον ανεφοδιασμό των οθωμανικών φρουρίων προσέφερε πολύτιμο χρόνο στις χερσαίες δυνάμεις να στεριώσουν την ελευθερία στον Μοριά και να μετατρέψουν τον αγώνα σε μη αναστρέψιμο γεγονός.

 

5. Εμφύλιες Διαμάχες και Διεθνής Παρέμβαση

Δεν έλειψαν όμως και οι σκιές, οι οποίες υπενθυμίζουν το βαρύ τίμημα της διχόνοιας. Οι διαμάχες για την εξουσία μεταξύ των «πολιτικών» (προκρίτων) και των «στρατιωτικών» (οπλαρχηγών) οδήγησαν σε δύο καταστροφικούς εμφυλίους πολέμους (1824 -1825). Αυτή η εσωτερική αιμορραγία, η οποία οδήγησε μέχρι και στη φυλάκιση του Κολοκοτρώνη, επέτρεψε στον Ιμπραήμ Πασά να αποβιβαστεί ανενόχλητος στην Πελοπόννησο. Εφαρμόζοντας τη στρατηγική της «καμένης γης», ο Ιμπραήμ ερήμωσε τον τόπο, καίγοντας ελαιώνες και αιχμαλωτίζοντας χιλιάδες γυναικόπαιδα, προκαλώντας απεγνωσμένες εκκλήσεις προς τις χριστιανικές δυνάμεις της Ευρώπης.

Μέσα από αυτές τις τραγικές συνθήκες, η ελληνική ηγεσία στράφηκε προς τη διεθνή διπλωματία, εκμεταλλευόμενη τις αλλαγές στις ευρωπαϊκές ισορροπίες. Η άνοδος του Κάνινγκ στην αγγλική εξωτερική πολιτική σήμανε μια στροφή υπέρ των Ελλήνων. Η σύναψη των δύο «Δανείων της Ανεξαρτησίας» (1824 και 1825) από τράπεζες του Λονδίνου, αν και με βαρείς όρους και δυσβάστακτους τόκους, αποτέλεσε μια έμμεση αλλά de facto πολιτική αναγνώριση του ελληνικού αγώνα. Οι πιστωτές είχαν πλέον συμφέρον να δουν την Ελλάδα ανεξάρτητη για να πάρουν πίσω τα χρήματά τους.

Παράλληλα, η ανάγκη για προστασία οδήγησε στη δημιουργία των πρώτων κομμάτων —του «αγγλικού», του «γαλλικού» και του «ρωσικού»— τα οποία, παρά τις εξαρτήσεις τους, λειτούργησαν ως δίαυλοι επικοινωνίας με τα ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων. Η τελική διεθνής παρέμβαση, που κορυφώθηκε με τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου τον Οκτώβριο του 1827, δεν ήταν μια τυχαία πράξη φιλανθρωπίας. Ήταν το αποτέλεσμα μιας επίμονης ελληνικής διπλωματίας, η οποία κατάφερε να συνδέσει την ελληνική ανεξαρτησία με τη διατήρηση της τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο, σώζοντας την Επανάσταση την ύστατη στιγμή.

6. Η Γέννηση του Κράτους και η Μεγάλη Ιδέα

Η επικράτηση στη νότια Ελλάδα διευκόλυνε τη λύση του «Ελληνικού Ζητήματος». Ένα μικρό κράτος δεν προκαλούσε σοβαρό ακρωτηριασμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Όμως, αυτή η περιορισμένη έκταση γέννησε τη Μεγάλη Ιδέα: την πολιτική απελευθέρωσης των «αλύτρωτων» Ελλήνων. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η Φιλική Εταιρεία και ο Ρήγας δεν στόχευαν σε μια ασαφή «Βαλκανική Ομοσπονδία», αλλά στην ίδρυση ελληνικής πολιτείας όπου όλοι οι χριστιανοί θα συμμετείχαν ως Έλληνες πολίτες, γεγονός που εκφράστηκε στα Συντάγματα του Αγώνα, ιδίως στο Πρώτο, το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» που ψηφίστηκε στην Επίδαυρο το 1822 και αποσκοπούσε σε συνταγματική και αντιπροσωπευτική πολιτεία.

7. Από τον Καποδίστρια στη Μοναρχία

Το 1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας έθεσε τις βάσεις της δημόσιας διοίκησης, της δικαιοσύνης και της εκπαίδευσης. Παρέλαβε ένα σύστημα ελεγχόμενο από τοπικούς ηγέτες και επιχείρησε να το μετατρέψει σε σύγχρονο κράτος. Μετά τη δολοφονία του, η Ελλάδα προικοδοτήθηκε με μοναρχικό πολίτευμα το 1832. Ο Όθων έγινε δεκτός ως μεσσίας από έναν λαό που ζητούσε σταθερότητα, παρά την αρχική απουσία Συντάγματος.

8. Σύνδεση με το Σήμερα: Προκλήσεις του 2026

Κυρίες και Κύριοι,

Σήμερα, το 2026, οι προκλήσεις δεν αφορούν πλέον τη στρατιωτική επιβίωση, αλλά την εθνική μας αξιοπρέπεια σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο. Η σύνδεση με το ’21 έγκειται στην ικανότητά μας να παραμένουμε ενωμένοι απέναντι στις σύγχρονες «συμπληγάδες»: τις γεωπολιτικές αναταράξεις, την κλιματική κρίση και την ανάγκη για κοινωνική συνοχή. Ο πατριωτισμός του σήμερα δεν είναι η εσωστρέφεια, αλλά η αυτοπεποίθηση μιας χώρας που ξέρει να προστατεύει τα δίκαιά της με σύνεση και ισχυρές συμμαχίες. Το χρέος μας είναι να μην επιτρέψουμε στη διχόνοια —που παραλίγο να καταστρέψει τον Αγώνα— να υπονομεύσει τη σύγχρονη πορεία μας.

9. Μήνυμα προς τη Νέα Γενιά

Η ιστορία δεν είναι ένα σκονισμένο βιβλίο στη βιβλιοθήκη. Είναι η ρίζα που μας κρατά όρθιους. Και αυτήν τη ρίζα οφείλουμε να τη διατηρούμε υγιή, ακμαία προκειμένου να έχουν την τιμή και δυνατότητα να ανατρέχουν σε αυτήν οι νέοι μας, η ελπίδα του λαού μας. Κάθε φορά που θα νιώθουν ότι όλα γύρω τους βουλιάζουν και χάνονται σε πέλαγος ανυπαρξίας, να μπορούν να παίρνουν θάρρος και δύναμη από το παράδειγμα των προγόνων του ’21 οι οποίοι ξεκινώντας από την κατάσταση του ραγιά δημιούργησαν ελεύθερο Κράτος. Όπως ο Μακρυγιάννης επιγραμματικά τονίζει «τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί», έτσι και σήμερα, η ευθύνη για ένα κράτος δικαίου και μια δίκαια κοινωνία ανήκει σε όλους μας. Κάθε προσπάθεια για παιδεία και αξιοκρατία είναι ένας φόρος τιμής στους ήρωες του ’21. Με την παρουσία μας εδώ τιμούμε τους «φυσικούς ηγέτες» που στήριξαν την επανάσταση, αλλά και τους χιλιάδες ανώνυμους που χάθηκαν στα σκλαβοπάζαρα. Αυτοί οι αφανείς ήταν που γύρισαν τον τροχό της Ιστορίας.

10. Επίλογος

Η μικρή Ελλάδα του 1830 ήταν ο «αρραβώνας» μας με την ελευθερία. Σήμερα, η Ελλάδα είναι μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα που ολοκλήρωσε βασικούς εθνικούς της στόχους. Όμως ο αγώνας για ποιότητα ζωής και αξιοπρέπεια είναι καθημερινός.

Ας εμπνευστούμε από το μεγαλείο της ελληνικής ψυχής και ας προχωρήσουμε ενωμένοι. Στο αρχαίο τρίστρατο, στο σταυροδρόμι της ιστορίας, η απάντηση στο αίνιγμα της Σφίγγας ήταν σταθερά μία: ο Άνθρωπος. Και για εμάς, η απάντηση είναι μία: Ελλάδα ισχυρή και ελεύθερη !

Χρόνια πολλά σε όλους ! Ζήτω η 25η Μαρτίου 1821 !

Π.Θ.Μητρόπουλος (ΠΕ02)